Posts tonen met het label wetenschap. Alle posts tonen
Posts tonen met het label wetenschap. Alle posts tonen

dinsdag 31 augustus 2010

Walking with dinosaurs

Voetafdruk van een diplodocus
Op een regenachtige dag in 2004 was Jean-François Richard aan het joggen nabij Loulle (Frankrijk, Jura/39) toen zijn oog bij het passeren van een verlaten kalkgroeve viel op een ovale plek op de grond die vol was gelopen met regenwater. Zijn geoefende geologische oog meende meteen te weten dat hij een voet-afdruk van een dinosauriër gevonden had. Bang dat anderen met zijn ontdekking aan de haal zouden gaan wachtte hij eerst af en ging op zoek naar een erkend instituut dat de juistheid van zijn vermoeden zou kunnen bevestigen. Bijna een jaar later was het zover en uiteindelijk heeft het ruim 3 jaar geduurd eer alle wetenschappelijke onderzoeken beëindigd waren. Sindsdien heeft Loulle een attractie van formaat erbij, alhoewel de toerist goed moet zoeken om de juiste plek te vinden en er zelden meer dan drie auto’s op de naastgelegen parkeerplaats staan.
En dat terwijl het voorkomen van goed bewaarde dino-voetafdrukken (zogenaamde indirecte fossielen) zeldzamer is dan bodemvondsten van botten (directe fossielen). In totaal heeft men op 3000 vierkante meter zo’n duizendtal dino-afdrukken gevonden en om ze beter zichtbaar te maken heeft men afdrukken die bij elkaar horen voorzien van eenzelfde kleurtje verf. Zo zijn er een aantal sporen, rood, blauw of paars gekleurd die de volledige breedte van de groeve oversteken. Bij één van de sporen lijkt het zelfs alsof mama dino met een kleintje ernaast gelopen heeft. De afgelopen winter en de zon hebben flink huisgehouden want een aantal kleuren zijn al bijna volledig weg gebleekt. Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat de voormalige kalkgroeve ooit een gematigd vochtige plek was die door dinosauriërs als “oversteekplaats” tussen twee minder begaanbare gebieden werd gebruikt. Op een gegeven moment is er in een vrij korte periode veel zand en sediment over de plek heen gekomen hetgeen vervolgens relatief snel tot kalksteen is verworden, waardoor de voetafdrukken in de onderliggende hardere laag versteend zijn. Tijdens het onderzoek van de afgelopen jaren heeft men stukje bij beetje de zachte bovenlaag uit de niet meer in gebruik zijnde groeve eraf geschraapt en is een grote vlakte vol sporen tevoorschijn gekomen. De tak van wetenschap die zich bezig houdt met het onderzoek naar voetafdrukken van dinosauriërs heeft een eigen naam: paleo-ichnologie. Paleo-ichnologen kunnen aan de hand van dino-sporen uitspraken doen over soort dinosaurus, gewicht, grootte, bewegingssnelheid enzovoorts.
Het meest voorkomend in de kalkgroeve van Loulle zijn ronde voetafdrukken, variërend in doorsnee van 20 tot 90 cm. Deze afdrukken zijn afkomstig van de diplodocus, een plantenetende dinosauriër die op vier poten tegelijk liep. De diplodocus kon een maximum lengte bereiken van 25 meter en ongeveer 12000 kg zwaar worden. Minder in aantal, maar minstens zo boeiend zijn de drietenige sporen van een zogenaamde theropode. Theropoden waren vleesetende dinosauriërs die op hun twee achterpoten liepen. De bekendste theropode is de Tyrannosaurus Rex, een reusachtige vleesverslindende dino met een schouderhoogte van 3,50 meter en een lengte van meer dan 10 meter. Alle gevonden afdrukken hebben een leeftijd van ongeveer 150 miljoen jaar.
Om schade door al te nieuwsgierigen te voorkomen (er schijnen ooit zelfs mensen met hun auto over de sporen heen te zijn gereden) is de rand van de groeve afgezet met stenen, maar geïnteresseerden mogen er te voet in, om ook eens te proberen in de 155 miljoen jaar oude voetstappen van dinosauriërs te wandelen.
Bloodwoosj en Bloomefiemel hebben na eigen wetenschappelijk onderzoek in Loulle geconstateerd dat ze nog flink wat spek met ei moeten eten, willen ze even grote stappen als de dino’s in de prehistorie kunnen maken.

Bloomefiemel volgt een theropode
Bloodwoosj volgt een diplodocus
Nog flink wat spek eten !

maandag 5 juli 2010

I wear my sunglasses at night

Iridium flare magnitude -8
Al eens in een satelliet weerkaatst zonlicht gezien? ’T is dan net alsof een zwak sterretje langs de hemel schuift. Terwijl je zelf ergens op de aardbodem in het donker staat, vliegt hoog boven je, doorgaans op een hoogte van 300 tot 600 km, een door mensenhanden gemaakte kunstmaan of afgedankt raketonderdeel nog net in het zonlicht. Het zonlicht wordt weerkaatst naar beneden en vanaf het donkere gedeelte van de aarde kun je een klein stipje aan de hemel heel langzaam voorbij zien trekken. Afhankelijk van de hoogte en daarmee de snelheid van de satelliet trekt die in enkele minuten langs een behoorlijk deel van de hemel boven je. De meeste mensen hebben het wel eens gezien zonder het te beseffen, maar veronderstellen doorgaans dat het om een vliegtuig gaat. Wie het ISS al eens heeft gezien weet beter. Het International Space Station wordt van stroom voorzien door zonnepanelen die uitgevouwen afmetingen hebben die met een behoorlijk uit de kluiten gewassen voetbalterrein overeen komen. In tegenstelling tot een vliegtuig heeft het ISS geen groene of rode knipperlichtjes en is het een stuk helderder. Om precies te zijn ergens tussen -3 en -4 magnitude. Dat is ongeveer net zo helder als de planeet Venus, die door velen wel eens ’s ochtends op het fietsje op weg naar het werk abusievelijk voor een UFO wordt aangezien. Helderder dan dat, op zon en maan na, bestaat niet.
Dat wil zeggen, op één andere uitzondering na: een iridium flare.
Iridium flares zijn kortstondige felle oplevingen van kunstmanen van het type Iridium. Ooit besteld en gekocht door de firma Motorola zorgen 66 van deze relatief kleine satellieten voor satelliet-telefoon-communicatie wereldwijd (een soort voorloper van het huidige mobiele netwerk, maar ook werkend midden in de jungle of de woestijn). Behalve twee relatief slecht zichtbare zonnepanelen heeft iedere Iridium-satelliet ook nog eens drie antennes gemaakt van gepolijst aluminium. Doordat het aluminium zo perfect glad van oppervlak is, wordt het zonlicht dat vanaf een hoogte van ongeveer 780 km door zo’n antenne weerkaatst wordt, gebundeld tot een verhoudingsgewijs kleine vlek op het aardoppervlak van nog net geen 10 km doorsnee. Bevind je je toevallig in de buurt van zo’n vlek (of beter nog, er midden in) als zo’n satelliet overvliegt, dan kun je nog wel eens aardig verrast worden door hoe helder dat aanvankelijk kleine stipje boven je in enkele seconden wordt.

De eerste keer dat ik er eentje zag was een jaar of vijftien geleden in de Ardennen. Aan het eind van een avondje turen door de telescoop werd mijn wereld in enkele seconden even op zijn kop gesteld door een nagenoeg ongekende stoot adrenaline.
Ik stond wat doelloos zonder de telescoop omhoog te kijken toen mijn oog plotseling viel op een klein bewegend wit puntje dat feller en feller en feller en feller werd. Ik kan me nog goed herinneren hoe er in een flits door me heen ging dat hier iets goed fout ging. Er leek geen einde te komen aan dat feller worden (in werkelijkheid zal het geen 20 seconden geduurd hebben), maar ik kreeg bijna de drang een zonnebril op te gaan zetten zo fel was het lichtpuntje dat daarboven aanzwelde. Op dat moment natuurlijk geen idee wat het was.
Gelukkig verdween ie net zo snel als ie gekomen was. Het geheel duurde nog geen minuut van heel langzaam aanzwellen tot uiteindelijk weer nagenoeg uitdoven.
Achteraf bleek dat ik een iridium flare gezien had van magnitude -8, dat wil zeggen meer dan 250 keer zo fel dan de felste ster en ongeveer 40 keer zo fel als de planeet Venus die iedereen bijblijft die hem ooit gezien heeft.

Nadien werden nog vele Iridium-flares gezien, zeker doordat er tegenwoordig internetsites bestaan waarop tijdstippen, helderheid en richting waarin je zo’n flare kunt zien eenvoudig op te zoeken zijn. Alleen de helderste flares van -8 komen niet zo vaak in de buurt van je woonplaats voor.

Vannacht was het toevallig weer eens zover.
Om 01.11 uur en 30 seconden zou er in het Zuidwesten eentje op een hoogte van ca. 50 graden overkomen en daar maximum intensiteit van magnitude -8 bereiken. Daarom het naar bed gaan even uitgesteld, wat geprutst met het fototoestel en naar buiten getogen in de hoop een en ander eens op de gevoelige plaat vast te leggen.
Bovenaan deze blog het eindresultaat. Onder een detailvergroting van dezelfde opname.
Voor de techneuten onder ons: gevangen op de gevoelige plaat werd Iridium satelliet nummer 60, met een diafragma F4.5, 40 seconden belicht, ISO 400, Panasonic Lumix G1.
Overigens, de sterren zijn tot kleine streepjes verworden als gevolg van de draaiïng van de aarde in de 40 seconden dat de lens openstond. De oranje-achtige gloed rechtsonder in beeld wordt veroorzaakt door lampen langs de A2 snelweg en op het DSM-terrein in de buurt.

Ook eens zo’n adrenalinekick in het donker ervaren?
Surf naar www.heavens-above.com , kies je land en je woonplaats uit de database en ga dan naar Iridum-flares for the next 7 days. Je vindt er altijd wel iets van je gading.

Iridium 60 lose up